GNU Felsefesi

Özgür Yazılım ve Dijital Haklar Bildirisi

Giriş: Dijital Toplumda Özgürlük

Bugün yazılım sadece bilgisayarlarımızda çalışan bir kod yığını değil; hayatımızı, iletişimimizi ve haklarımızı şekillendiren en güçlü araçtır. Kullandığınız yazılım tescilli ve kapalı kaynaklıysa, yazılımın sahibi sizin üzerinizde mutlak bir güce sahip olur. GNU Projesi, bu gücü ait olduğu yere, yani kullanıcıya iade etmek için doğmuştur.

"Özgür yazılım bir fiyat meselesi değil, bir özgürlük meselesidir. Kavramı anlamak için 'ücretsiz kutu içeceği' değil, 'özgür konuşma'yı düşünmelisiniz."
— Richard Stallman, GNU Projesi Kurucusu

Yazılım Kullanıcısının 4 Temel Özgürlüğü

Bir yazılımın "Özgür Yazılım" (Free Software) olarak kabul edilebilmesi için kullanıcılarına şu dört temel hak ve özgürlüğü koşulsuz olarak sağlaması gerekir:

Özgürlük 0: Çalıştırma Hakkı Programı herhangi bir amaç için (ticari, kişisel, askeri veya akademik fark etmeksizin) sınırlandırılmadan çalıştırma özgürlüğü.
Özgürlük 1: İnceleme ve Değiştirme Programın nasıl çalıştığını inceleme ve onu kendi ihtiyaçlarınıza göre değiştirme özgürlüğü. Bunun için kaynak koduna erişim bir ön şarttır.
Özgürlük 2: Yeniden Dağıtma ve Yardımlaşma Komşunuza, arkadaşınıza veya topluluğa yardım etmek için yazılımın kopyalarını paylaşma ve yeniden dağıtma özgürlüğü.
Özgürlük 3: Geliştirme ve Topluma Sunma Değiştirdiğiniz veya geliştirdiğiniz sürümlerin kopyalarını başkalarına dağıtma özgürlüğü. Böylece tüm topluluk yaptığınız geliştirmelerden faydalanabilir.

"Açık Kaynak" ile "Özgür Yazılım" Arasındaki Fark

Bu iki terim sıkça birbirinin yerine kullanılsa da felsefi olarak tamamen farklı dünyaları temsil ederler. Açık kaynak teknik bir geliştirme metodolojisiyken, Özgür Yazılım etik bir insan hakları hareketidir.

Özellik Özgür Yazılım (Free Software) Açık Kaynak (Open Source)
Ana Odak Noktası Kullanıcı özgürlüğü, etik ve insan hakları. Pratik avantajlar, kod kalitesi ve iş birliği.
Bakış Açısı Tescilli yazılımları toplumsal bir sorun olarak görür. Tescilli yazılımları teknik bir alternatif olarak görür.
Yasal Güvence Özgürlüğün korunması için Copyleft (GPL) ağırlıklıdır. Şirketlerin kodu kapatabilmesine izin veren lisanslar yaygındır.

Copyleft (Telif Solu) Nedir?

Telif hakkı (Copyright) genellikle bir eserin kopyalanmasını, değiştirilmesini ve dağıtılmasını yasaklamak veya kısıtlamak için kullanılır. GNU'nun geliştirdiği Telif Solu (Copyleft) ise bu yasal sistemi tam tersi bir amaçla kullanır: Bir yazılımın özgür olduğunu ve ondan türetilen tüm sonraki sürümlerin de sonsuza kadar özgür kalmak zorunda olduğunu yasal olarak (GNU GPL lisansı ile) garanti altına alır. Özgürlük, bencilce yaklaşımlara karşı yasal olarak korunur.